ಗೀತಾ 5.9
ಕರ್ಮ ಸಂನ್ಯಾಸ ಯೋಗ
प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि | इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन् ||९||
pralapan visṛjan gṛhṇann unmiṣan nimiṣann api | indriyāṇīndriyārtheṣu vartanta iti dhārayan ||9||
ಅನುವಾದ
ಮಾತನಾಡುವಾಗ, ಬಿಡುವಾಗ, ಹಿಡಿಯುವಾಗ, ಕಣ್ಣು ತೆರೆಯುವಾಗ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚುವಾಗ—ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಜ್ಞಾನಿಯು 'ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ' ಎಂಬ ಅರಿವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿರುತ್ತಾನೆ.
ಜೀವನ ಪಾಠ
ನಾವು ಯಾವುದೇ ಕ್ರಿಯೆಯ ಕರ್ತೃಗಳಲ್ಲ—ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವದಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ನಿಜವಾದ ಆತ್ಮವು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಆಳವಾದ ಅರ್ಥ
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಶ್ಲೋಕ ೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾತನಾಡುವುದು, ಬಿಡುವುದು, ಹಿಡಿಯುವುದು, ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುವುದು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಸಮಗ್ರತೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ: ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಿಯೆಯ ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ಹಕ್ಕು ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ (ಮಾತು) ದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಅನೈಚ್ಛಿಕ (ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುವುದು) ವರೆಗೆ—ಎಲ್ಲವೂ ಕೇವಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಿವೆ. ನಿಜವಾದ ಆತ್ಮವು ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಗುರು-ಸಾಧಕ ಸಂವಾದ
ಗುರೂಜಿ, ಕೃಷ್ಣನು ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುವುದನ್ನೂ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾನೆ! ನನ್ನ ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುವುದೂ ನಿಜವಾಗಿ 'ನನ್ನದು' ಅಲ್ಲವೇ?
ನಿಖರವಾಗಿ. ಈಗ ನೀವು ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸಬಲ್ಲಿರಾ?
ಹೌದು—ಈಗ ಮಾಡಿದೆ.
ಒಳ್ಳೆಯದು. ಈಗ—ಇಂದು ನೀವು ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿ ಮಿಟುಕನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲಿರಾ?
ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ. ಅದು ಸಾವಿರಾರು ಇರಬಹುದು!
ಹಾಗಾದರೆ ಆ ಸಾವಿರಾರು ಮಿಟುಕುಗಳನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡಿದರು? 'ನೀವು' ಅವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಾ? ನಿಮಗೆ ಅವುಗಳ ನೆನಪೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ 'ನೀವು' ಅವನ್ನು ಮಾಡಿದಿರಿ?
ದೈನಂದಿನ ಅಭ್ಯಾಸ
ಇಂದ್ರಿಯ-ಅವಲೋಕನ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಿಸಿ. ಶಾಂತವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಪ್ರತಿ ಇಂದ್ರಿಯವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ. ಕಣ್ಣುಗಳು: ನೋಡುವುದು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿ. ರೂಪಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ, ಬಣ್ಣಗಳು ದಾಖಲಾಗುತ್ತವೆ—ಆದರೆ ನೋಡುವ 'ನೀವು' ಕಾಣಸಿಗುತ್ತೀರಾ?
ಮಾತನಾಡುವಾಗ, 'ಧಾರಯನ್'—ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಹಿಡಿಯುವುದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಿಸಿ. ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಮೊದಲು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ: ಈ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಪದಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ, ವಾಕ್ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ.
ದಿನವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ: ಎಲ್ಲಿ ಮರೆತೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡೆ? ಕರ್ತೃತ್ವದ ಭ್ರಮೆ ಬಲವಾಗಿದ್ದ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. 'ಇಡೀ ದಿನ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿದವು. ಅರಿವು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.'