ಗೀತಾ 1.22
ಅರ್ಜುನ ವಿಷಾದ ಯೋಗ
यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् । कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन्रणसमुद्यमे ॥२२॥
yāvadetānnirīkṣe'haṁ yoddhukāmānavasthitān kairmayā saha yoddhavyamasmin raṇasamudyame
ಅನುವಾದ
ಈ ಮಹಾ ಯುದ್ಧದ ಸಂಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಯಾರೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಹೋರಾಡಬೇಕೋ, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕರಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಅವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾನು ವೀಕ್ಷಿಸಲಿ.
ಜೀವನ ಪಾಠ
ಯಾವುದೇ ಮಹತ್ವದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ: ನಾನು ಯಾರನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ? ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿದ್ದೇನೆ?—ಏಕೆಂದರೆ ದೃಷ್ಟಿಯ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯು ಕ್ರಿಯೆಯ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆಯಾಗಿದೆ.
ಆಳವಾದ ಅರ್ಥ
ಶತ್ರುವನ್ನು ನೋಡಲು ಅರ್ಜುನನ ಬಯಕೆಯು ಯೋಧನ ವೃತ್ತಿಪರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಧಕನ ಆರಂಭಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಎರಡನ್ನೂ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ, ಅವನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವ ಸೇನಾಪತಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ: 'ನಾನು ಯಾರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಲಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ನೋಡಬೇಕು.' ಆದರೆ ಈ ಮಿಲಿಟರಿ ತರ್ಕದ ಹಿಂದೆ ಏನೋ ಆಳವಾದದ್ದಿದೆ. 'ನಿರೀಕ್ಷೇ ಅಹಮ್' (ನಾನು ನಿಕಟವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಿ) ಎಂಬ ಪದಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕ ನೋಟವಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಚಿಂತನಶೀಲ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಅರ್ಜುನನು ಕೇವಲ ನೋಡಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನಿಜವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. 'ಯೋದ್ಧು-ಕಾಮಾನ್' (ಹೋರಾಡಲು ಬಯಸುವವರು) ಎಂಬ ಪದ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬಯಸುವವರನ್ನು ನೋಡಲು ಅರ್ಜುನ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಯಾರು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ? ಕೌರವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಯೋಧರು ಬಾಧ್ಯತೆ, ನಿಷ್ಠೆ ಅಥವಾ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಂದ ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ—ಭೀಷ್ಮ, ದ್ರೋಣ, ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ರಕ್ಷಿಸಿದ ವಿಕರ್ಣ ಸೇರಿದಂತೆ. ಅರ್ಜುನನ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಮುಗ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ವಿನಾಶಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ: ಇವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಶತ್ರುಗಳೇ? ಅಥವಾ ದುರಂತ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ ಕುಟುಂಬ, ಶಿಕ್ಷಕರು, ಮಿತ್ರರೇ? ಈ ಶ್ಲೋಕವು 'ಯೋದ್ಧವ್ಯಮ್' ಎಂಬ ಪದದ ಮೂಲಕ ಕರ್ತವ್ಯದ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ—ಅದು ಹೋರಾಡಲೇಬೇಕಾದದ್ದು. ವ್ಯಾಕರಣ ರೂಪವು ಅಗತ್ಯತೆ, ಬಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನನು ಇನ್ನೂ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿ ಚೌಕಟ್ಟು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ: 'ನಾನು ಹೋರಾಡಬೇಕು.' ಆದರೆ ಗೀತೆಯು ಈ 'ಬೇಕು' ಅನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ಬಾಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಆಂತರಿಕ ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗ, ಅರ್ಜುನನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಕೋರುವ ವೀಕ್ಷಣೆಯು ಆ ಖಚಿತತೆಯನ್ನು ಛಿದ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಆಳವಾದ 'ಬೇಕು' ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತದೆ—ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಾತ್ರದಿಂದಲ್ಲ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಿಂದ ಬರುವಂಥದ್ದು.
ಗುರು-ಸಾಧಕ ಸಂವಾದ
ಗುರೂಜಿ, ಅರ್ಜುನನು ಯಾರೊಂದಿಗೆ 'ಹೋರಾಡಬೇಕು' ಎಂದು ನೋಡಬೇಕು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯುದ್ಧವು ಈಗಾಗಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲವೇ? ಈಗ ಯಾಕೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ?
ಯುದ್ಧವು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಹೌದು. ಆದರೆ ಅರ್ಜುನನು ಚೇತನಶೀಲ ಜೀವಿ, ಚದುರಂಗದ ಕಾಯಿಯಲ್ಲ. ಇತರರು ಮಾಡಿದ ನಿರ್ಧಾರವು ನೀವು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರೆಗೆ ನಿಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ತಾನು ಮಾಡಲಿರುವುದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಅವನು 'ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕರಾದವರನ್ನು' ನೋಡಬೇಕು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಕೌರವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದಾರೆಯೇ?
ನಿಖರವಾಗಿ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅರ್ಜುನನ ಮಾತುಗಳು ಅವನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತವೆ. ಅವನು ಉತ್ಸುಕ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹಿಂಜರಿಯುವ ಸಂಬಂಧಿಕರನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಸೋಲಿಸಲು ಯೋಧರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಗೌರವಿಸಬೇಕಾದ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಅವನನ್ನು ಕುಸಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕೃಷ್ಣನು ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಮನ್ನಿಸುತ್ತಾನೆಯೇ? ಅರ್ಜುನನ ಸ್ವಂತ ವಿಚಾರಣೆಯು ಅವನ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಲಿ ಎಂದು?
ಕೃಷ್ಣನು ಕೇಳಿದ್ದನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ ಏಕೆಂದರೆ ಕೇಳುವುದೇ ಜಾಗೃತಿಯ ಆರಂಭ. ಅರ್ಜುನನು ಸುಮ್ಮನೆ ಹೋರಾಡಬಹುದಿತ್ತು. ಬದಲಾಗಿ, ಅವನು ಮೊದಲು ನೋಡಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದನು. ಆ ಆಯ್ಕೆ—ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಮುನ್ನ ನೋಡುವುದು—ಕೊಲೆಗಾರ ಮತ್ತು ಯೋಧನ ನಡುವಿನ, ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ.
ಆದರೆ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೇ? ಅವನಿಗೆ ಕೌರವರು ತಿಳಿದಿತ್ತು, ಭೀಷ್ಮ ಮತ್ತು ದ್ರೋಣರು ಅವರ ಪರ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿತ್ತು.
ಅಮೂರ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದು ಮತ್ತು ನೇರವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ತುಂಬಾ ವಿಭಿನ್ನ. ನಿಮ್ಮ ಕ್ರಿಯೆಯು ಯಾರನ್ನಾದರೂ ನೋಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಪರಿಣಾಮದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಜ್ಞಾನವು ನೈಜವಾಗುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಸತ್ಯಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದವು. ಅವನು ವಾಸ್ತವವನ್ನು ತಿಳಿಯಲಿದ್ದನು.
ಹಾಗಾದರೆ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಅವನ ಜಗತ್ತು ಕುಸಿಯುವ ಮುನ್ನಿನ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣವೇ?
ಹೌದು. ಇದು ಇನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ, ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವ ಸೇನಾಪತಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವ ಅರ್ಜುನ. ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ, ಅವನು ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ನಂತರ ನಿಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಹಳೆಯ ಅರ್ಜುನನ ಅಂತಿಮ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ—ಸಮರ್ಥ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸಿ, ವೃತ್ತಿಪರ. ಮುಂದೆ ಬರುವುದು ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಆ ನಾಶದಿಂದ, ಹೊಸದೇನೋ ಜನಿಸುತ್ತದೆ.
ಅದು ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಮೊಳಕೆ ಹೊರಬರಲು ಬೀಜವು ಒಡೆಯಬೇಕು. ಹೊಸ ಅರ್ಜುನನು ಉದಯಿಸಲು ಹಳೆಯ ಅರ್ಜುನನು ಮುರಿಯಬೇಕು. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಮುರಿಯುವ ಮುನ್ನಿನ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರು. ಅದರ ಶಾಂತತೆಯು ಮುಂದೆ ಬರುವುದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ದೈನಂದಿನ ಅಭ್ಯಾಸ
ಇಂದು ನಿಮ್ಮ ಮೊದಲ ಮಹತ್ವದ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮುನ್ನ, ಅರ್ಜುನನ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ: 'ನಾನು ಯಾರೊಂದಿಗೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ಏಕೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಲಿ.' ಅದು ಇಮೇಲ್, ಸಭೆ ಅಥವಾ ಸಂಭಾಷಣೆ ಏನೇ ಆಗಿರಲಿ, ನಿಜವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಮೂವತ್ತು ಸೆಕೆಂಡ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ—ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಜನರು, ನಿಜವಾಗಿ ಏನು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಇಂದು ಸಂಘರ್ಷ ಅಥವಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಾಗ, ಅರ್ಜುನನ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ: 'ನಾನು ಯಾರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ? ಅವರು ಏನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ? ಅವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದಾರೆಯೇ, ಅಥವಾ ನನ್ನಂತೆಯೇ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಯೇ?' ಈ ವಿಚಾರಣೆಯು ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ—ಅದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ನೀವು ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದು, ಆದರೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ.
ಇಂದು ನೀವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ 'ಯೋದ್ಧವ್ಯಮ್'—ನೀವು 'ಮಾಡಲೇಬೇಕು' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಒಂದು ಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸಿ. ಆ 'ಬೇಕು' ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ. ಅದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತೇ? ಅದು ನಿಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವೇ, ನಿಮ್ಮ ಬಯಕೆಯೇ, ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಷರತುಬದ್ಧತೆಯೇ? ಗೀತೆಯು ಅರ್ಜುನನ ಪರಿಶೀಲಿಸದ 'ಬೇಕು'ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತ ತಿಳುವಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಸಂಜೆಯ ಚಿಂತನೆಯು ಈ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಬಹುದು.