ಗೀತಾ 2.56
ಸಾಂಖ್ಯ ಯೋಗ
दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः | वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ||५६||
duḥkheṣv anudvigna-manāḥ sukheṣu vigata-spṛhaḥ | vīta-rāga-bhaya-krodhaḥ sthita-dhīr munir ucyate ||56||
ಅನುವಾದ
ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ವಿಗ್ನನಲ್ಲದ, ಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ನಿಸ್ಪೃಹನಾದ, ರಾಗ-ಭಯ-ಕ್ರೋಧಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ಮುನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಜೀವನ ಪಾಠ
ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಉದ್ವಿಗ್ನನಲ್ಲ, ಸುಖದಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದ, ಭಯ-ಕ್ರೋಧಮುಕ್ತನೇ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞ.
ಆಳವಾದ ಅರ್ಥ
ಕೃಷ್ಣನು ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಗಳು: ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಉದ್ವೇಗವಿಲ್ಲ, ಸುಖದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ, ರಾಗ-ಭಯ-ಕ್ರೋಧಗಳಿಲ್ಲ. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾನವನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಗಳು - ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನು ಇವುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತ.
ಗುರು-ಸಾಧಕ ಸಂವಾದ
ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಉದ್ವೇಗವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ? ನೋವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಲ್ಲವೇ?
ನೋವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ, ಉದ್ವೇಗ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಲ್ಲ. ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಬೇಡ. ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನು ನೋವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
ರಾಗ, ಭಯ, ಕ್ರೋಧ - ಇವೂ ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವಭಾವವಲ್ಲವೇ?
ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ವಭಾವ, ಆತ್ಮದ ಅಲ್ಲ. ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆ ಅವನನ್ನು ಬಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ದೈನಂದಿನ ಅಭ್ಯಾಸ
ಇಂದು ದುಃಖ ಬಂದಾಗ ಉದ್ವಿಗ್ನನಾಗದೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸು.
ಸುಖ ಬಂದಾಗ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದಿರು. ರಾಗ, ಭಯ, ಕ್ರೋಧ ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಗಮನಿಸು.
ಇಂದು ಯಾವ ಭಾವನೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಳಿಸಿತು? ಅದನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತೇ?