ಗೀತಾ 5.20
ಕರ್ಮ ಸಂನ್ಯಾಸ ಯೋಗ
न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य चाप्रियम् | स्थिरबुद्धिरसम्मूढो ब्रह्मविद्ब्रह्मणि स्थितः ||५.२०||
na prahṛṣyet priyaṁ prāpya nodvijet prāpya cāpriyam | sthirabuddhir asammūḍho brahmavid brahmaṇi sthitaḥ ||5.20||
ಅನುವಾದ
ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಹರ್ಷಪಡಬಾರದು, ಅಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಾಗ ದುಃಖಪಡಬಾರದು. ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿ, ಮೋಹರಹಿತ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಯು ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.
ಜೀವನ ಪಾಠ
ಮುಕ್ತಿಯ ಗುರುತು ಜೀವನದ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸುಖದಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬುವುದಿಲ್ಲ, ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯುವುದಿಲ್ಲ—ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವುದರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪರಿಣಾಮ ಇದು.
ಆಳವಾದ ಅರ್ಥ
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಮುಕ್ತಿಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಗುರುತನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಗುರುತಿಸುವುದು? ನಿಲುವಂಗಿ, ಆಚರಣೆ ಅಥವಾ ಖ್ಯಾತಿಯಿಂದಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜೀವನದ ಮೂಲಭೂತ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಗೆ ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ. ಅವರು ಸುಖಕ್ಕೆ ಉಬ್ಬುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅಸುಖಕ್ಕೆ ಹತಾಶೆಗೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಕಟುವಾದ ತ್ಯಜನವಲ್ಲ ಆದರೆ ನಿಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವುದರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪರಿಣಾಮ. ಬೋಧನೆ ನಿಖರವಾಗಿದೆ: 'ನ ಪ್ರಹೃಷ್ಯೇತ್'—ಹರ್ಷಪಡಬಾರದು. ಗಮನಿಸಿ: ಇದು 'ಸುಖ ಅನುಭವಿಸಬಾರದು' ಎನ್ನುವುದಿಲ್ಲ. ಸುಖವು ನರಮಂಡಲದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ—ಜೇನು ರುಚಿ ಸಿಹಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಪ್ರೀತಿ ಬೆಚ್ಚಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ 'ಪ್ರಹೃಷ್ಯ'—ಹರ್ಷ—ಇದು ಹೆಚ್ಚು: ಸುಖದೊಂದಿಗೆ ಬರುವ ಆತ್ಮ-ಉಬ್ಬುವಿಕೆ, 'ಇದು ನನಗೆ ಆಗುತ್ತಿದೆ' ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆ. ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ (ಬ್ರಹ್ಮ ತಿಳಿದವನು) ಜೀವನದ ಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ ಆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬಿಂದುವಿನಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಗುರು-ಸಾಧಕ ಸಂವಾದ
ಕೃಷ್ಣನು ಸುಖಕ್ಕೆ ಹರ್ಷಪಡಬಾರದು ಅಥವಾ ಅಸುಖಕ್ಕೆ ದುಃಖಪಡಬಾರದು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಇದು ಭಾವನೆಗಳಿಲ್ಲದ ಯಂತ್ರವಾಗಲು ಕೇಳುತ್ತಿಲ್ಲವೇ?
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಓದಿ. ಅವನು 'ಪ್ರಹೃಷ್ಯೇತ್'—ಹರ್ಷಪಡಬಾರದು, ಉಬ್ಬಬಾರದು, ತನ್ನಿಂದ ತಾನೇ ಮೆಚ್ಚಬಾರದು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅನುಭವಿಸಬಾರದು ಎನ್ನುವುದಿಲ್ಲ.
ಸುಖ ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಹರ್ಷಪಡುವುದಕ್ಕೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?
ನೀವು ರುಚಿಕರ ಆಹಾರ ತಿನ್ನುತ್ತೀರಿ. ಸುಖ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗ ಎರಡು ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ: ಒಂದು, ನೀವು ಸರಳವಾಗಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತೀರಿ. ಎರಡು, ನೀವು ಯೋಚಿಸುತ್ತೀರಿ 'ಇದು ಅದ್ಭುತ, ಇದು ಮತ್ತೆ ಬೇಕು, ಜೀವನ ಯಾವಾಗಲೂ ಹೀಗೇ ಏಕಿರುವುದಿಲ್ಲ, ನಾನು ಎಷ್ಟು ಅದೃಷ್ಟವಂತ...' ಯಾವುದು ಸುಖ? ಯಾವುದು ಹರ್ಷ?
ಮೊದಲನೆಯದು ಕೇವಲ ಅನುಭವ. ಎರಡನೆಯದು... ಮೇಲೆ ಸೇರಿಸಿದ ಕಥೆ?
ನಿಖರವಾಗಿ. ಹರ್ಷ ಎಂದರೆ ಸುಖ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವ-ಉಲ್ಲೇಖ ಜೊತೆಗೆ ಮಾನಸಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆ ಜೊತೆಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ. ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ ಸುಖವನ್ನು ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಸೇರಿಸುವಿಕೆಗಳಿಲ್ಲದೆ. ನೋವಿನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅದೇ—ಕಚ್ಚಾ ಸಂವೇದನೆ ಇದೆ, ನಂತರ 'ಏಕೆ ನಾನು? ಇದು ಭಯಂಕರ, ನಾನು ಹೇಗೆ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಜೀವನ ಅನ್ಯಾಯ...' ಇದೆ
ಹಾಗಾದರೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ನನ್ನ ಸ್ವ-ಭಾವನೆ ಫಲಿತಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದು?
ನಿಖರವಾಗಿ. ಸ್ಥಿರ ಬುದ್ಧಿ ತಿಳಿದಿದೆ: ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಮಾನ್ಯ ಅಥವಾ ವಿಫಲತೆಯಿಂದ ಅಮಾನ್ಯ ಅಲ್ಲ. ಸುಖದಿಂದ ನಾನು ನಿರ್ಮಿತ ಅಥವಾ ಅಸುಖದಿಂದ ನಾಶಿತ ಅಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿದಾಗ—ನಂಬಿದಾಗಲ್ಲ, ತಿಳಿದಾಗ—ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಘಟನೆಗಳು ಅದೇ ಆರಂಭಿಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ನೀವು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಕಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ದೈನಂದಿನ ಅಭ್ಯಾಸ
'ನಿರೀಕ್ಷೆ ತನಿಖೆ'ಯೊಂದಿಗೆ ದಿನ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಏನನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿ—ಬಯಸಿದ ಮತ್ತು ಹೆದರಿದ ಎರಡೂ. ಬರೆಯಿರಿ: 'ಇಂದು ನಾನು ಆಶಿಸುತ್ತಿರುವುದು...' ಮತ್ತು 'ಇಂದು ನಾನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿರುವುದು...' ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಕೇಳಿ: 'ಈ ಸುಖಕರ ವಿಷಯ ನಡೆದರೆ, ಹರ್ಷಪಡುವವರು ಯಾರು? ಈ ಅಸುಖಕರ ವಿಷಯ ನಡೆದರೆ, ಕಲಕಲ್ಪಡುವವರು ಯಾರು?' ಎರಡೂ ಹರ್ಷ ಮತ್ತು ಕಲಕಲಕ್ಕೆ ನೀವು ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಮ್ಮ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಸಣ್ಣ ಸ್ವಯಂ ಎಂದು ನಂಬುವುದು ಬೇಕು ಎಂದು ನೋಡಿ.
'ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಅಂತರ ಅರಿವು' ಅಭ್ಯಾಸಿಸಿ. ಸುಖಕರ ಯಾವುದಾದರೂ ನಡೆದಾಗ—ಹೊಗಳಿಕೆ, ಯಶಸ್ಸು, ಒಳ್ಳೆಯ ಸುದ್ದಿ—ವಿಸ್ತರಿಸಲು, ಅಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡಲು, ಕ್ಷಣವನ್ನು ಹಕ್ಕು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಕೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ನಿಲ್ಲಿಸಿ. ಘಟನೆ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ನಡುವೆ ಅಂತರ ಇರಲಿ. ಆ ಅಂತರದಲ್ಲಿ, ಗಮನಿಸಿ: 'ಸುಖ ಉದಯಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆಲೋಚನೆಗಳು ತಿರುಗಲು ಬಯಸುತ್ತವೆ.' ಅಸುಖಕರದೊಂದಿಗೆ ಅದೇ: ಸಂಕುಚಿಸಲು, ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು, ಕಥೆ ಹೇಳಲು ಬಯಕೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ನಿಲ್ಲಿಸಿ. 'ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಉದಯಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆಲೋಚನೆಗಳು ತಿರುಗಲು ಬಯಸುತ್ತವೆ.' ಈ ಅಂತರ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿ.
ದಿನದ 'ಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಅಪ್ರಿಯ'ವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿ—ಯಾವ ಸುಖಕರ ಮತ್ತು ಅಸುಖಕರ ನಿಮ್ಮ ದಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿ: ಹರ್ಷದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದೆನೇ? ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದೆನೇ? ತೀರ್ಪು ನೀಡಬೇಡಿ—ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಿ. ನಂತರ ಗಮನಿಸಿ: ಇದೆಲ್ಲ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಅರಿವು, ನೋಡುವಿಕೆಯೇ—ಅದು ದಿನದ ಯಾವುದೇ ಘಟನೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಯಿತೇ? ಈ ನೋಡುವಿಕೆ ಎಲ್ಲ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಅದು ನಿಮ್ಮ ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿ, ಯಾವಾಗಲೂ ಇದೆ.