ಗೀತಾ 5.21
ಕರ್ಮ ಸಂನ್ಯಾಸ ಯೋಗ
बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत्सुखम् | स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते ||५.२१||
bāhyasparśeṣv asaktātmā vindaty ātmani yat sukham | sa brahmayogayuktātmā sukham akṣayam aśnute ||5.21||
ಅನುವಾದ
ಬಾಹ್ಯ ಸ್ಪರ್ಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನಾಸಕ್ತನಾದ ಆತ್ಮನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿರುವ ಸುಖವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಯೋಗದಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತನಾದ ಅಂತಹವನು ಅಕ್ಷಯ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಜೀವನ ಪಾಠ
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಂದ ಸುಖ ಹುಡುಕುವುದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ತರುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ, ಅಕ್ಷಯ ಸುಖವು ಒಳಗೆ—ಆತ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ.
ಆಳವಾದ ಅರ್ಥ
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸುಖದ ರಹಸ್ಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಜೀವನವನ್ನು ಭಿಕ್ಷುಕರಂತೆ ಕಳೆಯುತ್ತೇವೆ, ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಂದ ಸುಖ ಹುಡುಕುತ್ತಾ—ಸಂಬಂಧಗಳು, ಸಾಧನೆಗಳು, ಆಸ್ತಿಗಳು, ಅನುಭವಗಳು. ಪ್ರತಿ 'ಸ್ಪರ್ಶ' (ಸಂಪರ್ಕ) ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಆದರೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಹೊಸ ಬಯಕೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. 'ಅಸಕ್ತ' (ಅನಾಸಕ್ತ) ಆದವನು ಆನಂದರಹಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ—ಅವರು ಹೊರಗೆ ಹುಡುಕಿದ್ದು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಳಗೆ ಇತ್ತು ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷ್ಣನ ಬೋಧನೆ ಆನಂದ-ವಿರೋಧಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಪಂಚ-ವಿರೋಧಿ ಅಲ್ಲ. ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಕೆಟ್ಟವು ಅಥವಾ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಆಂತರಿಕ ಮೂಲವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ಸುಖಮ್ ಅಕ್ಷಯಮ್'—ಅಕ್ಷಯ ಸುಖ—ಎಂದು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಬರುವ ಪ್ರತಿ ಸುಖವು ಸ್ವಭಾವತಃ 'ಕ್ಷಯ'—ಕ್ಷಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ.
ಗುರು-ಸಾಧಕ ಸಂವಾದ
ಕೃಷ್ಣನು ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳಲ್ಲ, ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸುಖ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಿ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ, ಈಗ ಬಾಹ್ಯ ವಿಷಯಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆಹಾರ, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಸಾಧನೆಗಳು. ಇದು ತಪ್ಪೇ?
ತಪ್ಪಲ್ಲ—ಅಪೂರ್ಣ. ಆ ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಸುಖವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಈಗಾಗಲೇ ನಿಮ್ಮೊಳಗಿರುವ ಸುಖವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಅದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪದಗಳ ಆಟದಂತೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಾನು ರುಚಿಕರ ಏನಾದರೂ ತಿನ್ನುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಸುಖ ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆಹಾರ ಸುಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.
ಯೋಚಿಸಿ: ಹಸಿವಿಲ್ಲದಾಗ ತಿಂದರೆ—ಅಷ್ಟೇ ಸುಖಕರವೇ? ನೀವು ಇನ್ನು ಕಾಳಜಿ ಮಾಡದ ಗುರಿ ಸಾಧಿಸಿದರೆ—ಅದೇ ಸಂತೋಷವೇ? ಬಾಹ್ಯ ವಸ್ತು ಆಂತರಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಸುಖವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಖ ನಿಜವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ?
ಹಾಗಾದರೆ ನೀವು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಸುಖ ನನ್ನದು, ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಕೇವಲ... ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ?
ನಿಖರವಾಗಿ. ಪ್ರತಿ ಬಯಕೆ ಸಂಕುಚಿತ ಸ್ಥಿತಿ. ಬಯಕೆ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಸಂಕೋಚನ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸುಖ—ಸಂಕೋಚನದಿಂದ ಮರೆಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು—ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ನೀವು ಈ ಸುಖವನ್ನು ವಸ್ತುವಿಗೆ ಆರೋಪಿಸುತ್ತೀರಿ, ಆದರೆ ವಸ್ತು ಕೇವಲ ಬಯಕೆಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಸುಖಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು.
ಬಯಕೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಜೀವನ ಬೇಸರವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಸಪ್ಪಗೆ?
ವಿರುದ್ಧ. ಆತ್ಮ-ಸುಖದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವನು ಬಾಹ್ಯ ಸುಖಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಆನಂದಿಸಬಹುದು—ಆದರೆ ಕೊರತೆ ತುಂಬುವುದಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ತುಂಬಿ ಹರಿಯುವುದಾಗಿ. ತಿನ್ನುವುದು ಆನಂದದಾಯಕವಾದ್ದರಿಂದ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಆಹಾರ ಸರಿಯಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಲು ಬೇಕು ಎಂದಲ್ಲ. ಸೃಷ್ಟಿ ಆನಂದಮಯವಾದ್ದರಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಸಾಧನೆ ಅವರ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂದಲ್ಲ. ವ್ಯತ್ಯಾಸ: ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಸುಖದ ಆಚರಣೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ, ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತುಕತೆಗಳಲ್ಲ.
ದೈನಂದಿನ ಅಭ್ಯಾಸ
'ಮೂಲ ಧ್ಯಾನ'ದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ. ಶಾಂತವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸುಖದ ಕ್ಷಣವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ—ಒಳ್ಳೆಯ ಊಟ, ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಸಂವಾದ, ಸೌಂದರ್ಯದ ಕ್ಷಣ. ಈಗ ತನಿಖೆ ಮಾಡಿ: ಆ ಸುಖ ನಿಜವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂತು? ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಚೋದಕ ಇತ್ತು, ಆದರೆ ಸುಖ ಪ್ರಚೋದಕದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೋ ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮೊಳಗೆ, ಪ್ರಚೋದಕದಿಂದ ಬಹಿರಂಗವಾಯಿತೋ? ಸುಖವನ್ನು ಅದರ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ—ನೀವಾಗಿರುವ ತೆರೆದ, ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತ ಜಾಗ. ಪ್ರಚೋದಕ ಬೇಕಾಗದೆ ಆ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ವಿಶ್ರಮಿಸಿ.
ದಿನದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ 'ಸುಖ ಮೂಲ ಪತ್ತೆ' ಅಭ್ಯಾಸಿಸಿ. ಬಾಹ್ಯ ಯಾವುದಾದರೂ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಮಾಡಿದಾಗ—ಹೊಗಳಿಕೆ, ಸಾಧನೆ, ಇಂದ್ರಿಯ ಸುಖ—ತಕ್ಷಣ ಕೇಳಿ: 'ಈ ಸುಖ ನಿಜವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿದೆ?' ಬಾಹ್ಯ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಬೇಡಿ; ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ನಿಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅದರ ನಿಜವಾದ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ. ಇದು ಪ್ರತಿ ಸುಖವನ್ನು ಸುಖ 'ಅಲ್ಲಿ' ಇದೆ ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಸುಖ 'ಇಲ್ಲಿ' ಇದೆ ಎಂಬ ಜ್ಞಾಪಕಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.
'ಅಕ್ಷಯ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ' ಅಭ್ಯಾಸಿಸಿ. ದಿನದ ಸುಖಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ—ಅವು ಹೋಗಿವೆ. ದಿನದ ನೋವುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ—ಅವೂ ಹೋಗಿವೆ. ಈಗ ಗಮನಿಸಿ: ಇದೆಲ್ಲ ಉದಯಿಸಿ ಹೋದ ಅರಿವು... ಅದು ಬದಲಾಗಿದೆಯೇ? ಈ ಬದಲಾಗದ ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ನಿಮ್ಮ ಆತ್ಮ. ಏನನ್ನೂ ಅವಲಂಬಿಸದ, ಏನನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದ ಸುಖ. ಆ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸಿ. ದೇಹ ವಿಶ್ರಮಿಸಲಿ, ಮನಸ್ಸು ವಿಶ್ರಮಿಸಲಿ. ಉಳಿದಿರುವುದು—ಆ ಶಾಂತಿ—ಅದೇ ಸುಖಮ್ ಅಕ್ಷಯಮ್.