ಗೀತಾ 5.27
ಕರ್ಮ ಸಂನ್ಯಾಸ ಯೋಗ
स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः | प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ ||२७||
sparśān kṛtvā bahir bāhyāṁś cakṣuś caivāntare bhruvoḥ | prāṇāpānau samau kṛtvā nāsābhyantara-cāriṇau ||27||
ಅನುವಾದ
ಬಾಹ್ಯ ಇಂದ್ರಿಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟು, ಹುಬ್ಬುಗಳ ನಡುವೆ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಮೂಗಿನೊಳಗೆ ಚಲಿಸುವ ಒಳಬರುವ ಮತ್ತು ಹೊರಹೋಗುವ ಉಸಿರುಗಳನ್ನು ಸಮನಾಗಿ ಮಾಡಿ—
ಜೀವನ ಪಾಠ
ಧ್ಯಾನವು ಇಂದ್ರಿಯ ಹಿಂತೆಗೆತ, ಏಕಾಗ್ರ ಗಮನ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲಿತ ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಂತರಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಆಳವಾದ ಅರ್ಥ
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಧ್ಯಾನ (ಮೆಡಿಟೇಶನ್) ಕುರಿತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ಹರಡುವಿಕೆಯಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಂತರಿಕತೆಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮೂಲಭೂತ ತಂತ್ರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. 'ಸ್ಪರ್ಶಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ಬಹಿರ್ ಬಾಹ್ಯಾನ್'—ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು, ಇಂದ್ರಿಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿಡುವುದು. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ವಸ್ತುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಗೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ, ಈ ಹೊರಗಿನ ಹರಿವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹಿಮ್ಮುಖಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದಮನಿಸುವುದರಿಂದಲ್ಲ ಆದರೆ ಅವುಗಳ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಗಮನವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆಯುವುದರಿಂದ. ಇದು ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ—ಪತಂಜಲಿಯ ಅಷ್ಟಾಂಗ ಯೋಗದ ಐದನೇ ಅಂಗವಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಹಿಂತೆಗೆತ. 'ಚಕ್ಷುಶ್ಚೈವಾಂತರೇ ಭ್ರುವೋಃ'—ಹುಬ್ಬುಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು. ಇದು ಆಜ್ಞಾ ಚಕ್ರ ಬಿಂದು, ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಭೌತಿಕವಾಗಿ, ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಒಳಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸುವುದು ಬಾಹ್ಯ ದೃಶ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಿಂದ ಗಮನದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹಿಂತೆಗೆತವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. 'ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ಸಮೌ ಕೃತ್ವಾ ನಾಸಾಭ್ಯಂತರಚಾರಿಣೌ'—ಮೂಗಿನೊಳಗೆ ಪ್ರಾಣ (ಹೊರಹೋಗುವ ಉಸಿರು) ಮತ್ತು ಅಪಾನ (ಒಳಬರುವ ಉಸಿರು) ಅನ್ನು ಸಮನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು. ಉಸಿರು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ—ಕ್ಷೋಭೆಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸು ಕ್ಷೋಭೆಗೊಂಡ ಉಸಿರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ; ಉಸಿರನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವುದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಗುರು-ಸಾಧಕ ಸಂವಾದ
ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣದ ತಾತ್ವಿಕ ಶ್ಲೋಕಗಳ ನಂತರ, ಕೃಷ್ಣನು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಧ್ಯಾನ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ ಏಕೆ?
ಏಕೆಂದರೆ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾತ್ರ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ಅದು ಅನುಭವವಾಗಬೇಕು. ನೀವು ಆತ್ಮ ಎಂದು, ಮುಕ್ತಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ಎಂದು, ಬಯಕೆ ಮತ್ತು ಕೋಪ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುತ್ತವೆ ಎಂದು ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ ತಿಳುವಳಿಕೆಯು ನೋಡುವಿಕೆಯಾಗಬೇಕು. ಈ ಧ್ಯಾನ ತಂತ್ರಗಳು ತಿಳುವಳಿಕೆಯು ನೇರ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ. ಕೃಷ್ಣನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ—ಅವನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸುಂದರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಡದೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಜಗೊಳಿಸುವ ಹೇಗೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿಡುವುದು—ಇದು ಜಗತ್ತನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದು ಎಂದಲ್ಲವೇ? ಗೀತೆಯು ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ, ಹಿಂತೆಗೆತ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸಿದ್ದೆ?
ಇದು ಧ್ಯಾನದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ, ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಹಿಂತೆಗೆತ—ಜಗತ್ತಿನ ಶಾಶ್ವತ ತಿರಸ್ಕಾರವಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಡೈವರ್ ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಉಸಿರನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ನಂತರ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ, ನೀವು ಆತ್ಮದ ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆಯುತ್ತೀರಿ, ನಂತರ ಆ ಆಳದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಮರಳುತ್ತೀರಿ. ಹಿಂತೆಗೆತವು ಅಭ್ಯಾಸ, ಜೀವನಶೈಲಿಯಲ್ಲ.
ಹುಬ್ಬುಗಳ ನಡುವೆ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು—ನಾನು ಇದನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ಅದು ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ತಲೆನೋವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ನಾನು ತಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆಯೇ?
ನೀವು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಆಯಾಸಪಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ. ಸೂಚನೆಯು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆ: ಮುಚ್ಚಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಗಮನವನ್ನು—ಭೌತಿಕ ಕಣ್ಣುಗುಡ್ಡೆಗಳನ್ನಲ್ಲ—ಆ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸಲು ಬಿಡಿ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲಕ್ಕೆ ತಿರುಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಒತ್ತಾಯವಿಲ್ಲದೆ. ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಗಮನವನ್ನು ಇಡುವುದು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ, ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಒತ್ತಡ ಉಂಟಾದರೆ, ನೀವು ತುಂಬಾ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೀರಿ. ಮುಖವನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿ, ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿ, ಮತ್ತು ಸರಳವಾಗಿ ಆ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾಗಿ ಅರಿವನ್ನು ಇಡಿ, ನೀವು ಹೂವನ್ನು ಇಡುವಂತೆ. ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣು ಗಮನ ಬಿಂದು, ಸ್ನಾಯುವಿನ ಪ್ರಯತ್ನವಲ್ಲ.
ದೈನಂದಿನ ಅಭ್ಯಾಸ
ಶ್ಲೋಕವು ವಿವರಿಸುವುದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಇದು ಆದರ್ಶ ಸಮಯ. ಎದ್ದ ನಂತರ ಮತ್ತು ದಿನದೊಂದಿಗೆ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು, ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಇಟ್ಟು ಆರಾಮವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿ. 'ಸ್ಪರ್ಶಾನ್ ಬಹಿರ್'ಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ—ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಂದ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆಯುವುದು. ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿ: 'ಈ ಮುಂದಿನ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ, ನಾನು ಎಲ್ಲಾ ಬಾಹ್ಯ ಕಾಳಜಿಗಳಿಂದ ಗಮನವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.' ನಂತರ 'ಭ್ರುಮಧ್ಯ ದೃಷ್ಟಿ'ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ—ಹುಬ್ಬುಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಗಮನವನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ವಿಶ್ರಮಿಸಿ. ಯಾವುದೇ ಒತ್ತಡವಿಲ್ಲ; ಅದು ಅಲೆಯುವಾಗ ಮರಳಿ ಕಣ್ಣುಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಸಡಿಲಿಸಲಿ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, 'ಪ್ರಾಣಾಪಾನ ಸಮ್ಯ'ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ—ಸಮಾನ ಉಸಿರಾಟ. ಆರಾಮದಾಯಕ ಎಣಿಕೆಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಒಳಗೆ ಉಸಿರಾಡಿ (4-6), ಅದೇ ಎಣಿಕೆಗೆ ಹೊರಗೆ ಉಸಿರಾಡಿ.
ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಧ್ಯಾನ ಅಭ್ಯಾಸ ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಈ ತತ್ವಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅನ್ವಯಗಳು ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. 'ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ' ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ: ದಿನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ, 30 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಕಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಎಲ್ಲಾ ಬಾಹ್ಯ ಒಳಹರಿವುಗಳಿಂದ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಗಮನವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆಯಿರಿ. ಕೇವಲ 30 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ನಿಜವಾದ ಹಿಂತೆಗೆತವು ಗಮನವನ್ನು ತಾಜಾಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. 'ಉಸಿರು ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು' ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ: ಆವರ್ತಕವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಉಸಿರನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಅದು ಅನಿಯಮಿತ, ಆಳವಿಲ್ಲದ, ಒತ್ತಡದಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೇ? ಮೂರರಿಂದ ಐದು ಸಮಾನ ಉಸಿರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ—ಮೃದು ಒಳಗೆ ಉಸಿರು, ಮೃದು ಹೊರಗೆ ಉಸಿರು, ಅದೇ ಅವಧಿ. ಇದು ತಕ್ಷಣ ನರಮಂಡಲವನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಜೆಯ ಅಭ್ಯಾಸವು ಎರಡನೇ ಔಪಚಾರಿಕ ಧ್ಯಾನ ಅಥವಾ ನಿದ್ರೆಗೆ ಮುಂಚಿನ ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಬಹುದು. ಪೂರ್ಣ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ: ಬೆಳಗಿನ ತಂತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿ—ಹಿಂತೆಗೆತ, ಹುಬ್ಬು ಕೇಂದ್ರ, ಉಸಿರು ಸಮೀಕರಣ. ಈ ಅಧಿವೇಶನವು ದಿನದ ಸಂಚಿತ ಮಾನಸಿಕ ಶೇಷವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಿದ್ರೆಗೆ ತಯಾರಿ ಮಾಡುವಾಗ: ಮಲಗಿ, ಮೃದುವಾದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ. ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ಗಮನವನ್ನು ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ವಿಶ್ರಮಿಸಲು ಬಿಡಿ. ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮಾನವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡಿ, ಪ್ಯಾರಾಸಿಂಪಥೆಟಿಕ್ ನರಮಂಡಲವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊರಗೆ ಉಸಿರನ್ನು ಉದ್ದವಾಗಿಸಿ.