ಗೀತಾ 6.8
ಧ್ಯಾನ ಯೋಗ
ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः । युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ॥८॥
jñāna-vijñāna-tṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ | yukta ityucyate yogī sama-loṣṭāśma-kāñcanaḥ ||8||
ಅನುವಾದ
ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅನುಭವಾತ್ಮಕ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾದ, ಪರ್ವತ ಶಿಖರದಂತೆ ಅಚಲನಾದ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ, ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಗಡ್ಡೆ, ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನವನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುವ ಯೋಗಿ—ಅಂತಹವನನ್ನು 'ಯುಕ್ತ' (ನಿಜವಾಗಿ ಐಕ್ಯವಾದ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜೀವನ ಪಾಠ
ನಿಜವಾದ ಯೋಗಿಯು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅನುಭವಾತ್ಮಕ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿ, ಅಡಿಪಾಯದಂತೆ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು, ಮಣ್ಣಿನ ಗಡ್ಡೆ, ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನವನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
ಆಳವಾದ ಅರ್ಥ
ಈ ಶ್ಲೋಕವು 'ಯುಕ್ತ'ನ—ಪರಮದೊಂದಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಐಕ್ಯವಾದವನ—ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಗುಣವು 'ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನ-ತೃಪ್ತಾತ್ಮಾ': ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಜ್ಞಾನ (ಜ್ಞಾನ) ಮತ್ತು ನೇರ ಅನುಭವ (ವಿಜ್ಞಾನ) ಎರಡರ ಮೂಲಕ ತೃಪ್ತವಾದ ಆತ್ಮ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಜ್ಞಾನವು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಶಿಕ್ಷಕರು, ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಪಡೆದ ತಿಳುವಳಿಕೆ—ಬೆಂಕಿ ಸುಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು. ವಿಜ್ಞಾನವು ನೇರ ಅನುಭವ—ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ್ದು. ಅನೇಕರು ವಿಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಜ್ಞಾನ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿಲ್ಲ. ಯುಕ್ತ ಯೋಗಿ ಎರಡರಿಂದ ತೃಪ್ತ—ತಿಳುವಳಿಕೆ ಅಸ್ತಿತ್ವವಾಗಿದೆ, ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಅನುಭವವಾಗಿದೆ.\n\n'ಕೂಟಸ್ಥಃ' ಪದವು ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧ. ಅಕ್ಷರಶಃ, ಇದರರ್ಥ 'ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ನಿಂತ' ಅಥವಾ 'ಅಡಿಪಾಯದಂತೆ.' ಅಡಿಪಾಯವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸುತ್ತಿಗೆ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಆಕಾರ ಬದಲಾಯಿಸದೆ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ—ಅದು ತನ್ನನ್ನು ಹೊಡೆಯುವುದನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅಚಲವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಯೋಗಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಅನುಭವಗಳನ್ನು, ಜೀವನದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು, ಅವುಗಳಿಂದ ವಿಕೃತಿಗೊಳ್ಳದೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.\n\n'ಸಮ-ಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮ-ಕಾಂಚನಃ'—ಮಣ್ಣು, ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನವನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುವುದು—ಬಹುಶಃ ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲಭೂತ ಹೇಳಿಕೆ. ಇದರರ್ಥ ಯೋಗಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದಲ್ಲ (ಚಿನ್ನ ಇನ್ನೂ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮಣ್ಣು ಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ). ಬದಲಿಗೆ, ಯೋಗಿಯ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಒಂದೇ: ಚಿನ್ನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹವಿಲ್ಲ, ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನಿರಾಶೆಯಿಲ್ಲ. ಏಕೆ? ಏಕೆಂದರೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಗುರು-ಸಾಧಕ ಸಂವಾದ
ಗುರೂಜಿ, ಶ್ಲೋಕವು ಯೋಗಿ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಅಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಲ್ಲವೇ? ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಚಿನ್ನಕ್ಕೆ ನಿಜವಾದ ಮೌಲ್ಯವಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಹುದು?
ಶ್ಲೋಕವು ಚಿನ್ನದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಹೇಳುತ್ತದೆಯೇ?
ಅವುಗಳನ್ನು 'ಸಮ'—ಒಂದೇ, ಸಮಾನ ಎಂದು ನೋಡಲು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನ? ವಿಂಗಡಣೆಯ ನಂತರ ನೀವು ಆಳವಾಗಿ ತೃಪ್ತರಾದಾಗ, ಹಸಿವಿರುವಾಗ ಇದ್ದಂತೆಯೇ ತುರ್ತಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತೀರಾ?
ಇಲ್ಲ, ನಾನು ತೃಪ್ತನಾದಾಗ ಆಹಾರದ ಎಳೆತ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ.
ನಿಖರವಾಗಿ. ಇಲ್ಲಿ 'ಸಮ' ನಿಮ್ಮ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ, ನಿಮ್ಮ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಆರೋಪ, ನಿಮ್ಮ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ—ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನಲ್ಲ. ಯೋಗಿ ಇನ್ನೂ ಗಳಿಸಬಹುದು, ಖರ್ಚು ಮಾಡಬಹುದು, ಉಳಿಸಬಹುದು, ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ—ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ದುರಾಸೆ ಮತ್ತು ಭಯದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಕಾರಣ ಹೆಚ್ಚು ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ಮಾಡಬಹುದು. ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಭಾವನಾತ್ಮಕ: ಲಾಭದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹವಿಲ್ಲ, ನಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಹತಾಶೆಯಿಲ್ಲ, ಹೆಚ್ಚಿನದಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಬಯಕೆಯಿಲ್ಲ, ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಲ್ಲ.
ಆ ಆಂತರಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಏನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ? ಶ್ಲೋಕವು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅನುಭವಾತ್ಮಕ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.
ಯೋಚಿಸಿ: ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರಿಗೆ ಚಿನ್ನ ಏಕೆ ಉತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ? ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಅದು ಭದ್ರತೆ, ಸುಖ, ಸ್ಥಾನಮಾನ—ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಂತೋಷ ತರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಚಿನ್ನ ಮುಟ್ಟಲಾಗದ, ಸೇರಿಸಲಾಗದ, ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಸಂತೋಷದ ಮೂಲವನ್ನು ನೀವು ಕಂಡುಕೊಂಡರೆ?
ಆಗ ಚಿನ್ನ ನನ್ನ ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೂ.
ಈಗ ನೀವು ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನ-ತೃಪ್ತಾತ್ಮಾ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿರಿ. ಅನುಭವಾತ್ಮಕ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ತೃಪ್ತವಾದ ಆತ್ಮವು ಎಂದಿಗೂ ಮಸುಕಾಗದ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ—ಆತ್ಮವನ್ನು. ಬಾಹ್ಯ ಚಿನ್ನ ಕೇವಲ ಮತ್ತೊಂದು ವಸ್ತುವಾಗುತ್ತದೆ, ಆಸಕ್ತಿಕರ ಬಹುಶಃ, ಆದರೆ ಮಾದಕವಲ್ಲ.
ದೈನಂದಿನ ಅಭ್ಯಾಸ
'ತೃಪ್ತಿ ವಿಚಾರಣೆ'ಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿ. ದಿನದೊಂದಿಗೆ ತೊಡಗುವ ಮುಂಚೆ, ಶಾಂತವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಕೇಳಿ: 'ತೃಪ್ತನಾಗಲು ಇಂದು ನನಗೆ ಏನು ಬೇಕು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತೇನೆ?' ಏನು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೋಡಿ—ಸಾಧನೆ, ಅನುಮೋದನೆ, ಸೌಕರ್ಯ, ಸುಖ. ಈಗ ಆಳವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಿ: 'ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೆ, ಆ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸುವ ಯಾರು ಇನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ?' ಕೊರತೆಯನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನೋಡುವ ಆ ಅರಿವು ಬಾಹ್ಯ ಲಾಭ ಅಥವಾ ನಷ್ಟದಿಂದ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ. ಐದು ನಿಮಿಷ ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸಿ—ಇದು ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನ-ತೃಪ್ತಾತ್ಮಾವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದು.
ದಿನವಿಡೀ 'ಕೂಟಸ್ಥಃ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು' ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ. ಏನಾದರೂ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಹೊಡೆದಾಗ—ಕಷ್ಟಕರ ಇಮೇಲ್, ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಬಿಲ್, ಟೀಕೆ, ಹೊಗಳಿಕೆಯೂ ಕೂಡ—ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಮುಂಚೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ. ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಆದರೆ ನೆಡಲ್ಪಟ್ಟವರಾಗಿ ಉಳಿಯಿರಿ. ಅಡಿಪಾಯದಂತೆ, ನಿಮ್ಮ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಚಲಿಸದೆ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ. ಕೇಳಿ: 'ಈ ಅನುಭವವು ಅಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಸ್ಥಿರ ನೆಲವಾಗಿ ನಾನು ಇರಬಲ್ಲೆನೇ, ಅದರಿಂದ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟವನ ಬದಲು?' 'ಭೌತಿಕ ಸಮಚಿತ್ತತೆ'ಯನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಒಮ್ಮೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ: ನೀವು ಬಯಸುವ ದುಬಾರಿ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವ ಅಗ್ಗದ ವಸ್ತುವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಮಗೊಳಿಸಿ.
ಸಂಧ್ಯಾ ಅಭ್ಯಾಸವು ದಿನದ ಗಮನಿಸುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಳಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿ: 'ಇಂದು ನಾನು ಎಲ್ಲಿ ಸತತಂ (ನಿರಂತರ ಜಾಗರೂಕತೆ) ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ? ಎಲ್ಲಿ ಮುರಿಯಿತು? ಬಯಕೆಗಳು (ಆಶಾ) ಎಲ್ಲಿ ಗಮನವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದವು? ಸ್ವಾಮ್ಯತೆ (ಪರಿಗ್ರಹ) ಎಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು—ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಆದರೆ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ, ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ, ಅಥವಾ ಸರಿಯಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ?' ಇದು ಸ್ವ-ಟೀಕೆಯಲ್ಲ ಆದರೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ. ನಂತರ 'ವಿಜ್ಞಾನ ಏಕೀಕರಣ' ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ: ನೀವು ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಂದು ಒಳನೋಟವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಅನುಭವವಾಗಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ.